Redagowanie - przypisy

SŁOWEM WSTĘPU

Jak piszą Dorota Dziedzic i Jacek Pera „brak takiego odwołania wiąże się z odpowiedzialnością karną, w tym między innymi możliwością odebrania tytułu i dyplomu ukończenia studiów wyższych (...)”.1

Przypis stosuje się więc zawsze wtedy, kiedy pisane słowa nie są nasze, kiedy dosłownie cytujemy czyjąś wypowiedź lub też ją parafrazujemy. Oczywiście nie oznacza to, że nasza praca może być jednym wielkim cytatem, gdyż byłby to plagiat.

Aby nasza praca miała charakter autorski musi być w swojej istocie pracą opierającą się o nasze przypuszczenia, wnioski i interpretacje.

Realizacja zadania w postaci napisania tekstu o charakterze naukowym wymaga jednak sięgania do innych prac traktujących na ten sam lub podobny temat. Dzięki temu praca nie będzie wyłącznie czystą spekulacją i subiektywną oceną rzeczywistości, ale będzie miała podłoże naukowe.

Przypisy stanowią więc ślad naszej pracy badawczej, oznajmiają, że pisząc własne słowa podpieraliśmy się już zgromadzoną wiedzą, dywagowaliśmy z nią i interpretowaliśmy jej wyniki.

Przypisy umieszcza się na końcu cytowanej lub parafrazowanej wypowiedzi nie będące naszego autorstwa albo wtedy, kiedy na marginesie lub w innym miejscu poza treścią główną chcemy zapisać myśli, które nie pasują, tzn. nie będą spójne do treści głównej.


ODNOŚNIK DO PRZYPISU

Omawiając przypisy należy zacząć od budowy samego odnośnika. Odnośnik do przypisu to znak informujący o tym, że do danego tekstu znajduje się przypis. Odnośnik ten umieszcza się na końcu zdania, które jest powodem przypisu. Jedną z metod stosowania przypisu jest umieszczanie na końcu zdania symbolu cyfry zapisanej w indeksie górnym. Przykładowo na końcu tego zdania znajduje się odnośnik odwołujący do przypisu, który jest nawiązaniem do tego zdania.2

Przypisy można tworzyć ręcznie, lub też stosować narzędzia,w które uzbrojone są programy typu Word czy Open Office. (Wstaw-przypis dolny/końcowy).

Odnośnik ten może mieć postać cyfry lub innego symbolu, na przykład gwiazdki.*

Należy zwrócić jeszcze uwagę na to, w którym miejscu wstawia się odnośnik. Jeżeli przypis dotyczy całego zdania odnośnik wstawia się przed kropką na końcu zdania, jeżeli jednak przypis dotyczy jednego konkretnego wyrazu, lub też odnosi się do jakiegoś fragmentu wypowiedzi, odnośnik stawia się bezpośrednio za słowem. Przykładowo:

Hipotezy3 uzupełniają problemy badawcze i stanowią „prowizorycznie wyjaśnienia czegoś, co oczywiście wymaga sprawdzenia, czyli weryfikacji”4.

Należy przy tym zauważyć, że nawet jeżeli cytowany fragment kończy się kropką, to kropkę lub inny znak interpunkcyjny stawia się za cudzysłowem - „(...)”. ZAWSZE!

Jak piszą Dorota Dziedzic i Jacek Pera wyjątek stanowi znak zapytania, którego umiejscowienie (za czy przed końcowym cudzysłowem) zależy od kontekstu wypowiedzi. „Jeżeli zapytanie dotyczy treści cytowanego fragmentu zawartego w jego obrębie, wówczas znak zapytania stawia się przed cudzysłowem zamykającym, a po cudzysłowie kropkę. [pogrubienie autora - należy pamiętać o kropce za cudzysłowem] W przypadku gdy pytanie dotyczy całego zdania, którego częścią jest cytowany fragment, wówczas znak taki zostaje postawiony po cudzysłowie zamykającym”5.


PRZYPISY

Zazwyczaj stosuje się przypisy dolne, tj. odnośniki kierujące do przypisu umieszczonego na dole strony, na której znajduje się fragment pracy, z którego wywodzi się przypis. Takie przypisy zazwyczaj oznacza się cyframi w indeksie górnym.

Przypisy końcowe stosuje się zdecydowanie rzadziej, w zasadzie spotykam się z tym w pozycjach zwartych, w których znajduje się kilka artykułów, wtedy też odnośniki w treści tych artykułów kierują do przypisów umieszczonych na jego końcu. Poza tym także w książkach jednego autora stosunkowo często zdarza się, że autorzy nie chcą chwalić się przypisami i umieszczają je na jej końcu (czasem jest to wymóg redakcyjny).

Wyróżnia się sześć rodzajów przypisów:6
  • przepisy źródłowe zwykłe
  • źródłowe rozszerzone
  • polemiczne zwykłe
  • polemiczne rozszerzone
  • dygresyjne
  • odsyłające

Przypisy źródłowe zwykłe, stosuje się wtedy, kiedy cytuje się lub parafrazuje, czyli streszcza fragmenty czyjegoś dzieła. Cudzysłowów używa się również wtedy, kiedy pisze się w sposób potoczny lub stosuje się wyrażenia ironiczne lub podaje się nazwę czasopisma. Te cytaty oczywiście nie wymagają stosowania przypisów. Poza tymi wyjątkami każdy cytat musi mieć przypis do źródła wypowiedzi. Odnośnik do przypisu umieszcza się za cudzysłowem („Jeden z autorów pisał właśnie tak, a ja go cytuję.”7) Przypisy źródłowe zwykłe dzieli się na: (UWAGA NA INTERPUNKCJĘ !!!)

  • przypisy do publikacji zwartych Stosuje się, kiedy jest jeden autor książki, lub kilku autorów wszystkich rozdziałów. Można nie pisać wydawnictwa ograniczając się do samego miasta i daty.

S. Matlak, Zielone krokodyle na zielonej wyspie, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1997, s. 13.

  • przypisy do rozdziału w publikacji zwartej samoistnej

S. Kuśnierz, Stado małpoludów, [w:] F. Wroński, Na tropie człekokształtnych. Wybór tekstów, Wydawnictwo „Kultura”, Kraków 1998, s. 33.

  • przypisy do artykułu w pracy zbiorowej

W. Wroński, Kultura miarą wszechrzeczy, [w:] Człowiek istotą wszechrzeczy, K. Kazimierski (red.), Wydawnictwo Scholar, Kraków 1991, s. 134.

  • przypis do artykułu w czasopiśmie. Należy pamiętać, że nazwy artykułów zawsze należy umieszczać w cudzysłowie, nie tylko w przypisach ale i w tekście.
W. B. Bełko, Szukałam siebie, znalazłam męża, „Poradnik Domowy” 2001 nr 3, s. 12.

  • przypis do wystąpienia lub wywiadu opublikowanego w publikacji zwartej lub czasopiśmie. Rozróżnia się dwa rodzaje tego typu przypisów, dotyczącego wywiadu przytoczonego w publikacji zwartej i dotyczącego wywiadu przytoczonego w czasopiśmie. Jeżeli jest to publikacja zwarta:
J. Chechelski (w rozmowie z. S. Niesiołowski), Współczesne nurty myśli marksistowskiej, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1999, s. 22.

Jeżeli jest to czasopismo:

J. Jeniołek, (w rozmowie z S. Dudka), Kto okrada nas z rozumu, „Dziennik Polski”, 2007 nr 333, s. 22.

  • przypis do przytoczonego wystąpienia

Fragment wystąpienia B. Niedzielana, na Uniwersytecie Warszawskim, z 20.03.2011 przytoczony przez A. Konik-Bednarek Koguty nie rządzą światem. Strategie walki partyzanckiej w biznesie, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1999, s. 443.

  • przypisy do aktów prawnych

Dz. U. 2001 Nr 33, poz. 311
Art. 2 pt 1 KPA

  • przypisy do artykułów zamieszczonych na stronie. Data w środku przypisu to data publikacji artykułu (może nie być), a data na końcu przypisu to data ostatniej aktualizacji albo naszej wizyty na stronie.

K. Krzysztofek, Tatuaże więzienne, 13 kwiecień, 2001, www.tatto.pl, 13.04.2011.

  • przypisy do innych materiałów zamieszczonych na stronach internetowych. Tu może brakować wszelkich informacji, czasem jest tylko tytuł, a jeżeli takowego nie ma przytacza się tylko stronę.

Statystyki małopolski, www.gov.pl, 12.10.2011.

Przypis źródłowy rozszerzony stosowany jest stosunkowo rzadziej aniżeli przypis źródłowy prosty. Ten rodzaj przypisów stosowany jest wtedy, kiedy autor pracy oprócz podania źródła chce również dopowiedzieć kilka słów, które niekoniecznie pasują do podstawowej treści.

Przypis z komentarzem autora pracy konstruuje się na dwa sposoby, można zacząć od źródła i dodać do tego komentarz:

S. Wroński, Klub współczesnych włóczykijów, Wydawnictwo Agora, Kraków 1999, s. 12. Autor porównuje przy tym rozwój wędrownego stylu życia dl kilka typów osobowości.

Można także zacząć od komentarza a zakończyć na podaniu źródła. Obydwie formy są poprawne.

Autor porównuje przy tym rozwój wędrownego stylu życia dl kilka typów osobowości. S. Wroński, Klub współczesnych włóczykijów, Wydawnictwo Agora, Kraków 1999, s. 12.

Przypis do cytatu pośredniego. Przypis źródłowy rozszerzony stosuje się także w sytuacji, kiedy cytujemy słowa już wcześniej cytowane. W takim przypadku w przypisie posługujemy się bądź to „cyt. za:” bądź to [za:] jeżeli przytaczany tekst nie był wcześniej cytowany ale parafrazowany lub też wcześniejszy cytat jest teraz parafrazowany.

„cyt. za:”

Z. Koźmiński, Wojewoda u wojewody. Spotkania po latach, Wydawnictwo Amber, Kraków 1999, s. 12, cyt. za: F. Florczak, Rozmowy o północy, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1991, s. 11.

[za:]

S. Janczar, Kulturowe aspekty opalenizny, Wydawnictwo „Mrągowo”, Warszawa 1999, s. 31, [za:] K. Kaleta, Szukając morza,Wydawnictwo PWN, Warszawa 1999, s. 44.

Przypis polemiczny zwykły jest trzecim rodzajem przypisów, stosuje się je wtedy, kiedy autor pracy przytacza czyjeś myśli, cytując je lub parafrazując, ale nie zgadza się z nim i polemizuje z nim. W treści głównej autor zaznacza, że się nie zgadza z przytaczanym poglądem innego autora i dodaje przypis, który zaczyna się od „Por.” (porównaj) jak poniżej:

Por. A. Alan, Sztuka zabijania bez użycia broni, Wydawnictwo Scholar, Kraków 2001, s. 44.

Przypis polemiczny rozszerzony różni się od zwykłego tym, że oprócz źródła pojawia się również komentarz polemiczny, który nie mógł się znaleźć w głównej treści bo to rozbiłoby jej spójność.

Moim zdaniem ludzi nie powinno się dzielić na gorszych i lepszych, gdyż podział ten zawsze jest subiektywny, nieporozumieniem jest więc myślenie w stylu A. Alana, który twierdzi, że gorszy jest ten, kto ma niższe wykształcenie. A. Alan, Sztuka zabijania bez użycia broni, Wydawnictwo Scholar, Kraków 2001, s. 44.

Przypis dygresyjny stosuje się wtedy, kiedy autor pracy chce zwrócić na coś uwagę co niekoniecznie pasuje do podstawowej treści pracy, co jest dygresją nasuwającą się autorowi, która w innym miejscu zburzyłaby spójność pracy. Osobiście jestem zdania, że takie dygresje bardzo wzbogacają pracę. Przykład takiej dygresji w przypisie:

Dygresja bez podania źródła:

Któż bowiem może tak na prawdę stwierdzić co jest przyczyną a co skutkiem. Przyjmując, że przyczyną jest człowiek a skutkiem jego myśl, przyjmuję pogląd bardziej moim zdaniem właściwy.

Przypis dygresyjny z podaniem źródła:

Każdy kto czytał Marka Twaina wie, że młody człowiek musi się wyszaleć, że leży to w jego naturze, tak więc „my starsi nie możemy” reagować na młodzieńczą „skoczność” zbyt agresywnie. Podobne zdanie mają także polscy autorzy. S. Koziołek, Młodzi gniewni a starsi konserwatorzy, Wydawnictwo „Brzuska”, Pabianice 1991, s. 44.

Przypis odsyłający stosuje się wtedy, kiedy autor pracy pragnie odesłać czytelników do innych opracowań lub do innych części opracowań. By odesłać czytelnika do innego tekstu stosuje się „Zob. także” albo „Szerzej na ten temat”.

Przypis odsyłający do innego opracowania:
Każdy człowiek ma w sobie coś z dziecka, zachowuje cząstkę młodzieńczej powabności, jego ciało się starzeje lecz duszą pozostaje wciąż w świecie marzeń. Zob. także S. Jarecki, Wilki, które nigdy nie dorastają, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1999, s. 12.


POWTÓRZENIA (IBIDEM, OP.CIT.)

Ibidem. W czasie pisania tekstu od czasu do czasu trzeba zastosować przypis. Jeżeli w czasie pisania pracy odnosimy się do tego samego źródła, to następny przypis do tej samej pracy powinien być skrócony do formy Ibidem, tak jak to pokazano na poniższym przykładzie:

2. Ibidem, s. 14.
3. Ibidem, s. 22.

Op.cit. Kiedy w czasie pisania tekstu wracamy do jakiejś pozycji, z której wcześniej już korzystaliśmy, wtedy też budując przypis do tego źródła nie musimy jeszcze raz pisać całego przypisu, wystarczy podać autora i fragment tytułu (jeżeli korzystaliśmy z przynajmniej dwóch pozycji tego samego autora) i uzupełnić przypis w następujący sposób:

1. J. Dziedzic, Metodyka pisania prac licencjackich, Wydawnictwo Scholar, Kraków 1999, s.1.
2. Ibidem, s. 14.
3. K. Kowalska, Sztuka pisania prac naukowych, Wydawnictwo "Oko", Kraków, 2001, s. 22.
4. J. Dziedzic..., op.cit., s. 15.

Literatura
1D. Dziedzic, J. Patera, Metodyka pisania i obrony prac dyplomowych. Poradnik dla studentów WSEI w Krakowie, Kraków 2009, s. 42.
2Ten tekst jest mojego autorstwa, mimo iż mam wokół siebie dużo książek, których autorzy rozprawiają na temat przypisów. Tekst ten jest autorski albowiem pomysł na jego napisania należy do mnie, posługuję się własnymi słowami, a kiedy brak mi słów, lub kiedy któryś z innych autorów bardzo dobrze opisuje daną kwestię zapisuję to co dosłownie powiedział, lub nieco zmieniam jego zdania taka aby pasowały do kontekstu mojej pracy uważając przy tym aby nie straciły swojego pierwotnego sensu i stosuję przypis do źródła, z którego pochodzą te słowa.
*Gwiazdkę w indeksie górny stosuje się wtedy, kiedy dany przypis jest „innej natury” aniżeli pozostałe przypisy, nawiązuje na przykład do stylistyki lub formatu pracy, lub też jest osobistą uwagą autora.
3Inaczej przypuszczenia, założenia.
4J. Sztumski, Wstęp do metod i technik badań społecznych, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice 1999, s. 52.
5D. Dziedzic, J. Patera, Metodyka pisania i obrony prac dyplomowych. Poradnik dla studentów WSEI w Krakowie, Kraków 2009, s. 42.
6Ibidem, s. 43, [za:] R. Zenderowski, Technika pisania prac magisterskich, Wydawnictwo CeDeWu, Warszawa 2005, s. 69-73 oraz A. Pułło, Prace magisterskie, op.cit., s. 72-73.
Subskrybuj: Posty (Atom)